Theo một số vị cao niên tại Chùa kể rằng di tích Hiệp Thiên Cung do một nhóm người Hoa ở Phúc Kiến xây dựng vào khoảng năm 1856, trên sở đất rộng khoảng 600m2 tại trung tâm chợ Cái Răng - số 29, đường Hàm Nghi, phường Lê Bình, quận Cái Răng, thành phố Cần Thơ. Sau đó được bà con tu sửa, mở rộng hơn và đặt tên là “Quan Công Miếu”.

Đến năm 1904, Ngôi miếu được trùng tu lại và đư vào thờ 3 vị Đức Thánh: ông Quan Công, ông Phước Đức, bà Thiên Hậu (Thiên Hậu Thánh Mẫu) và đổi tên thành “Hiệp Thiên Cung”, ngoài ra còn có tên gọi khác là Chùa Ông. Tuy nhiên, vào năm 1946, do ảnh hưởng của chiến tranh nhiều bà con người Hoa sinh sống tại khu vực này phải di tản đi nơi khác nên ngôi chùa vì thế mà bị bỏ hoang một thời gian. Năm 1989, Ban quản trị chùa Hiệp Thiên Cung cho trùng tu toàn bộ ngôi Chùa cho đến ngày nay. 

Nghệ thuật kiến trúc chạm - khắc độc đáo

Toàn bộ kiến trúc ngôi Chùa được bố cục theo hình chữ “Quốc” với các dãy nhà khép kín vuông góc với nhau, ở giữa chùa một khoảng không gian trống gọi là sân thiên tỉnh (giếng trời), mái được lợp ngối âm dương với các bờ bó mái bằng gốm tráng men xanh thẳm, trên nóc chùa chạm cẩn hình lưỡng Long tranh Châu, đặt biệt hai bên đầu đao còn có 2 tượng người cầm mặt trời, mặt trăng tượng trưng cho Nhật - Nguyệt âm dương hòa hợp. 

Chùa ông được bố trí thành nhiều gian: Gian thứ 1 – để chuông và trống, gian thứ 2 – là Thiên đỉnh (giếng trời), gian thứ 3 và 4 – dùng làm nơi dâng hương cử hành lễ tế, gian thứ 5 và 6 – đặt bàn cúng, lư hương và trưng bày các bộ thanh long đao cổ, gian thứ 7 – là nơi đặt ngai thờ và tượng thờ các vị Thần Thánh (những tượng thờ đều được thỉnh từ Trung Quốc).

Trước cổng di tích là 2 con Kỳ Lân trắng được tạc bằng đá và chạm khắc rất tinh tế, bên trong sân chùa có trang thờ ông Thiên với cây cột cao khoảng 10 mét có từ 100 năm nay, mặt tiền là một dãy nhà ngang tạo thành cổng chính và 2 cổng phụ hai bên; 2 dãy nhà dọc, nằm bên trái là đông lang, nằm bên phải là tây lang được dùng làm nơi tiếp khách và nơi ở của người quản lý trông coi chùa. Phía trên cổng chính treo một bảng Thiên địa đồ bằng gỗ được chạm khắc rất tinh xảo. Hai bên vách mặt tiền, phía trên vẽ hình bát tiên; bên dưới vẽ minh họa những hình ảnh của 3 anh em Lưu, Quang, Trương kết nghĩa vườn đào đến Quan Vũ được phong Thánh. Bên trên phía trong cửa chính treo một bảng vàng ghi danh sách các thiện tín góp tiền mua đất xây miếu, chữ viết bằng mực vàng ròng, được làm từ năm 1856, hai bên cửa gỗ truyền thống có vẽ hai vị thần giữ cửa.

Nổi bật nhất ở chùa người Hoa là những bức phù điêu, được trang trí khắp nơi trong chùa từ các bao lam, hoành phi, liễn đối…..bằng nghệ thuật điêu khắc chạm chìm, nổi với các đường nét chạm trổ tinh tế giữ được sắc thái vừa nghiêm trang vừa tươi mát và nội dung vô cùng phong phú như: Mai, Lan, Cúc, Trúc, Rồng, Phụng, …

Hiện nay trong chùa còn lưu giữ khoảng 12 bức hoành phi được chạm khắc 2,3 lớp rất tinh xảo. Một số bức tiêu biểu như : Bức treo trước mặt chính điện là “Nghĩa Bỉnh Càn Khôn” – ý nghĩa, nêu chí nghĩa dũng để lại trần gian, được làm từ năm 1885; Bức thứ 2, treo phía trên điện thờ Quan Thánh Đế Quân “Khí Tráng Sơn Hà” được làm từ năm 1973– ý nghĩa, nói lên khí thế anh hùng vang vội cả núi sông . Bức thứ 3, “Nghĩa Quan Thiên Thu” – làm từ năm 1886 với ý nghĩa, nói lên khí thế để lại ngàn thu; Bức thứ 4, “Thiên Cổ Nhất Nhân” – ý nghĩa, nêu từ ngàn xưa chỉ có một người và được làm từ năm 1886.

Bên cạnh những giá trị về mỹ thuật, kiến trúc, Chùa Ông còn là nơi giao lưu sinh hoạt, tín ngưỡng, vui chơi giải trí, giữ gìn bản sắc dân tộc và là một địa điểm tham quan du lịch hấp dẫn đối với du khách trong và ngoài nước. Với những giá trị đó, Chùa Ông đã trở thành một di tích lịch sử - văn hóa cấp quốc gia.